探訪巴爾幹半島廢棄機場：冷戰地下基地與南斯拉夫解體的痕跡
เว็บไซต์ Far Out Magazine ได้รวบรวมข้อมูลสนามบินร้างหลายแห่งในคาบสมุทรบอลข่าน ซึ่งกระจายอยู่ในโครเอเชีย เซอร์เบีย มอนเตเนโกร และแอลเบเนีย สนามบินเหล่านี้บางแห่งเป็นผลผลิตจากความหวาดกลัวสงครามนิวเคลียร์ในยุคสงครามเย็น บางแห่งเป็นฐานทัพที่ถูกทำลายช่วงยูโกสลาเวียล่มสลาย และบางแห่งก็เพียงแค่หมดเงินทุนหรือผู้โดยสารจนต้องปิดตัวลง ปัจจุบันอาคารผู้โดยสารที่พังทลาย รันเวย์ที่แตกร้าวและเต็มไปด้วยวัชพืช รวมถึงโรงเก็บเครื่องบินที่ว่างเปล่า กลายเป็นร่องรอยประวัติศาสตร์ภูมิภาคแห่งศตวรรษที่ 20 ที่ชัดเจนที่สุด
Zeljava หรือ Object 505 ฐานทัพใต้ภูเขา
Zeljava ตั้งอยู่บริเวณชายแดนโครเอเชียและบอสเนียและเฮอร์เซโกวีนา มีรันเวย์ 5 เส้นอยู่หน้าภูเขา Pljesevica พร้อมซากอาคารทางทหารที่พังทลายและซากเครื่องบินขึ้นสนิมกระจัดกระจาย แต่ส่วนที่น่าทึ่งที่สุดไม่ได้อยู่หน้าภูเขา แต่อยู่ข้างในภูเขา
ในยุคสงครามเย็น ยูโกสลาเวียสร้างสิ่งปลูกสร้างในชื่อรหัส Object 505 (หรือเรียกอีกชื่อว่า Klek) เพื่อให้ฐานทัพอากาศรอดพ้นจากการโจมตีระลอกแรก โดยขุดเจาะอุโมงค์ในหินยาวกว่า 2 ไมล์ สร้างเป็นโรงเก็บเครื่องบินใต้ดินขนาดใหญ่ พร้อมโรงซ่อมบำรุงและที่พักนักบิน สำหรับเครื่องบินรบ MiG-21 ของประเทศ เครื่องบินสามารถหลบการโจมตีในถ้ำก่อนบินออกไปตอบโต้ได้ ฐานทัพทั้งหมดถูกเก็บเป็นความลับมาอย่างยาวนาน
เมื่อยูโกสลาเวียล่มสลายและกองทัพประชาชนยูโกสลาเวียถอนกำลัง ฝ่ายทหารตัดสินใจระเบิดทำลายสิ่งปลูกสร้างเพื่อไม่ให้ตกไปอยู่ในมือศัตรู แต่การระเบิดไม่เป็นไปตามแผน ทำให้เสียหายเพียงบางส่วนของอุโมงค์และรันเวย์ ไม่ได้ทำให้ฐานทัพทั้งหมดถล่มลง ปัจจุบัน Zeljava กลายเป็นจุดหมายของนักสำรวจสถานที่ร้างและศิลปินกราฟฟิตี ผนังหลายจุดถูกพ่นสีเต็มไปหมด แต่พื้นที่นี้ยังมีรายงานพบทุ่นระเบิดที่ยังไม่ระเบิด จึงยังมีความเสี่ยงสูง
Gjader ฐานทัพในภูเขาภายใต้นโยบายโดดเดี่ยวของแอลเบเนีย
แอลเบเนียสร้างฐานทัพอากาศ Gjader ขึ้นเองเพื่อรับมือภัยคุกคามจากยูโกสลาเวีย เริ่มก่อสร้างในปี 1969 เมื่อสร้างเสร็จคาดว่าสามารถเก็บเครื่องบินได้ราว 50 ลำภายในภูเขา พร้อมรองรับกำลังพลและอุปกรณ์ที่จำเป็น ระบอบคอมมิวนิสต์ของ Enver Hoxha ขึ้นชื่อเรื่องความหวาดระแวงและนโยบายโดดเดี่ยวอย่างสูง จนมักถูกนำไปเปรียบเทียบกับเกาหลีเหนือในปัจจุบัน อุโมงค์ใต้ดินที่ซ่อนอยู่เหล่านี้จึงเป็นหลักฐานของความหวาดกลัวการรุกรานจากประเทศเพื่อนบ้าน
ฐานทัพยังคงถูกใช้งานต่อแม้หลัง Hoxha เสียชีวิต จนกระทั่งหยุดปฏิบัติการในปี 2000 แต่การดูแลรักษาก็ยากขึ้นเรื่อยๆ ในปี 1997 ช่วงที่แอลเบเนียเผชิญความวุ่นวายทางการเมือง มีผู้บุกรุกเข้าไปในฐานทัพและทำลายอาคารหลายหลัง รวมถึงหอควบคุมการบิน ปัจจุบันสถานที่แห่งนี้ยังคงใช้เก็บเครื่องบินอยู่บ้าง และยังคงความลึกลับในระดับหนึ่ง
Ponikve รันเวย์ที่ถูก NATO ทิ้งระเบิดในปี 1999
Ponikve ทางตะวันตกของเซอร์เบียมีขนาดและประวัติศาสตร์ไม่ยิ่งใหญ่เท่า Zeljava แต่ก็ทิ้งร่องรอยไว้เช่นกัน รันเวย์ขนาดใหญ่ที่นี่สร้างขึ้นเพื่อวัตถุประสงค์ทางทหารในตอนแรก และเคยถูกใช้สำหรับเที่ยวบินพลเรือนเป็นครั้งคราวในช่วงกลางทศวรรษ 1990 ระหว่างปฏิบัติการทิ้งระเบิดยูโกสลาเวียของ NATO ในปี 1999 Ponikve ถูกโจมตีซ้ำแล้วซ้ำเล่าจนได้รับความเสียหายอย่างหนัก